Limburgse Bouwenquête: bouwsector in onze provincie kijkt voorzichtig naar 2027, maar blijft motor van economische groei

De Limburgse bouwsector heeft het economisch nog steeds moeilijk. Dat blijkt uit de 18de jaarlijkse Bouwenquête van Voka-KvK Limburg en Embuild Limburg bij 200 bouw- en installatiebedrijven, waarvan de resultaten vandaag werden voorgesteld in het vernieuwde oefencomplex van KRC Genk. Vooral de vooruitzichten voor 2027 baren zorgen. Slechts 34% van de bedrijven verwacht dat de orderportefeuille tegen het eerste kwartaal van volgend jaar voldoende gevuld zal zijn. Dat is bijna een halvering tegenover de verwachtingen die bedrijven twee jaar geleden uitspraken. "De huidige terugval is vooral conjunctureel", zeggen Johann Leten, gedelegeerd bestuurder van Voka-KvK Limburg, en Chris Slaets, algemeen directeur van Embuild Limburg. "Netdaarom mogen we de langetermijnuitdaging niet uit het oog verliezen. Als Limburg de komende jaren economisch met gemiddeld 2% per jaar wil groeien, zal de bouwsector daarin een sleutelrol spelen." 

De cijfers uit de Bouwenquête tonen een sector die voorzichtig vooruitkijkt. Slechts 34% van de respondenten verwacht dat de orderboekjes in het eerste kwartaal van 2027 voldoende gevuld zullen zijn. Dat is een scherpe terugval ten opzichte van 2025, toen nog ongeveer twee derde van de bedrijven vertrouwen had in een goed gevulde orderportefeuille. Ook de omzetverwachtingen blijven eerder behoudsgezind. Meer dan de helft van de bedrijven (55%) verwacht dat zijn omzet in 2027 gelijk zal blijven of slechts beperkt zal stijgen. "Veel ondernemers houden vandaag de hand op de knip. De woningnieuwbouwsector verkeert in zwaar weer, met een historisch laag aantal bouwvergunningen en een stijgend aantal faillissementen”, zegt Chris Slaets. Als sectororganisatie pleiten we daarom in het kader van het federale begrotingsoverleg voor een verlaagd btw-tarief voor de bouw en aankoop van de enige en eigen woning voor de bouw van woningen die minstens vijftien jaar worden verhuurd én voor structureel hogere overheidsinvesteringen in infrastructuur allerhande.”

Nochtans blijft het groeipotentieel voor de sector enorm. Limburg staat de komende decennia voor een historische bouwopgave. Er zijn duizenden bijkomende woningen nodig om de bevolkingsgroei op te vangen, terwijl ook bedrijventerreinen, scholen, zorginstellingen, mobiliteitsinfrastructuur en energievoorzieningen grondig moeten worden vernieuwd of uitgebreid. Daarnaast wacht een groot deel van het bestaande gebouwenpark nog op een energetische renovatie. Dat maakt van de bouw niet alleen een economische sector, maar ook een noodzakelijke hefboom voor de toekomstige welvaart van Limburg.

Werkgelegenheid onder druk

Ook op de arbeidsmarkt is die voorzichtigheid duidelijk merkbaar. Slechts 17% van de Limburgse bouwbedrijven verwacht volgend jaar bijkomende medewerkers aan te werven. Daartegenover staat dat 21% verwacht met minder mensen te zullen werken, een verdrievoudiging tegenover 2025, toen slechts 6% een daling van het personeelsbestand voorzag. "De bouwsector blijft mensen nodig hebben, maar bedrijven zullen pas opnieuw volop aanwerven wanneer er voldoende werkzekerheid is", zegt Johann Leten. "Een gezonde bouwsector is essentieel voor de Limburgse economie. Daarom moeten we alles doen om investeringen opnieuw op gang te trekken."

Administratieve rompslomp blijft grootste groeirem

Voor het zoveelste jaar op rij vormen administratieve lasten de grootste hinderpaal voor verdere groei. 19,2% van de respondenten noemt dit de belangrijkste belemmering. Daarna volgen het tekort aan geschikte arbeidskrachten (16,2%) en de algemene economische situatie (13,9%).

"Ondernemers willen bouwen, niet verdwalen in complexe procedures", zegt Leten. "De grootste uitdaging zit vandaag niet in een gebrek aan vraag op lange termijn. Integendeel. De vraag zal de komende decennia structureel hoog blijven. Wel moeten we ervoor zorgen dat projecten sneller van de tekentafel naar de werf kunnen. Minder administratieve lasten en snellere vergunningen zijn daarom essentieel om investeringen opnieuw op gang te trekken. Administratieve vereenvoudiging en snellere vergunningen blijven dus absolute prioriteiten. Minder papierwerk betekent meer tijd om te ondernemen."

Geopolitieke onzekerheid beïnvloedt dagelijkse werking

De internationale context laat zich steeds sterker voelen op de Limburgse werven. Maar liefst 94,4% van de bouwbedrijven verwacht dat geopolitieke spanningen, zoals de oorlog in Oekraïne, de situatie in het Midden-Oosten en internationale handelsconflicten, een impact zullen hebben op hun onderneming. Bedrijven spelen daar ook actief op in. Meer dan één op drie werkt vandaag met prijsherzieningsclausules in contracten, terwijl bijna een kwart de geldigheidsduur van offertes inkort om onverwachte kostenstijgingen beter op te vangen. "Internationale onzekerheid is vandaag geen ver van ons bed show meer", zegt Slaets. "Prijsvolatiliteit en leveringsrisico's maken dat bouwbedrijven veel voorzichtiger contracteren dan enkele jaren geleden."

Buitenlandse concurrentie blijft aandachtspunt

Internationale concurrentie blijft voelbaar, al lijkt de druk licht af te nemen. 15,4% van de Limburgse bouwbedrijven zegt opdrachten te verliezen aan buitenlandse concurrenten, tegenover 31% vorig jaar. Nederland en Polen blijven daarbij de belangrijkste concurrenten. "De daling is positief, maar betekent niet dat het probleem verdwenen is", zegt Leten. "Een gelijk speelveld blijft noodzakelijk. Belgische bedrijven mogen niet benadeeld worden door verschillen in regelgeving of administratieve verplichtingen."

Ondanks de moeilijke marktomstandigheden blijven Limburgse bouwbedrijven wél investeren in hun toekomst. 77% steekt hun geld in duurzaam ondernemen en 49% zet in op digitalisering en innovatie. Daarnaast plant 43,4% bijkomende investeringen in 2027. Dat is essentieel, want net daar ligt volgens Voka-KvK Limburg en Embuild Limburg de sleutel om opnieuw te groeien. Digitalisering, artificiële intelligentie, BIM, prefab en modulair bouwen moeten de productiviteit verhogen in een sector die steeds moeilijker extra arbeidskrachten vindt. Die focus op innovatie vertaalt zich ook in de praktijk: de bouw is vandaag het enige Vlaamse ecosysteem waar de octrooiactiviteit nog stijgt. Dat onderstreept dat innovatie steeds meer deel uitmaakt van de kernstrategie van ondernemingen.  "De klassieke manier van bouwen bereikt stilaan haar grenzen", zegt Slaets. "De toekomst ligt in slimmer bouwen: meer standaardiseren, digitaliseren en industrialiseren. Alleen zo kunnen we sneller bouwen, de kwaliteit verhogen én de arbeidskrapte opvangen."

Opvallend is wel dat slechts 27% gebruik maakt van subsidies. Dat aandeel daalt opnieuw tegenover vorig jaar. De belangrijkste redenen zijn een gebrek aan kennis over beschikbare steunmaatregelen (37%) en de administratieve complexiteit van subsidieaanvragen (28,6%). "Het is jammer dat zoveel steun onbenut blijft", zegt Slaets. "Wie investeert in innovatie en duurzaamheid versterkt niet alleen zijn eigen onderneming, maar ook de toekomst van onze volledige sector. De overheid moet ervoor zorgen dat steunmaatregelen eenvoudiger en toegankelijker worden."

Vier prioriteiten voor een sterkere bouwsector

Om de bouwsector opnieuw meer ademruimte te geven, vragen Voka–KvK Limburg en Embuild Limburg blijvende aandacht voor vier prioriteiten:

1. Maak de vergunningshervorming voelbaar met minder administratieve lasten en meer rechtszekerheid
2. Investeer in talent én productiviteit via STEM, levenslang leren, economische migratie en digitale vaardigheden
3. Versnel de industriële transformatie van de bouw met digitalisering, AI, prefab en modulair bouwen
4. Maak van renovatie en infrastructuur duurzame groeimotoren via een stabiele en voorspelbare investeringsagenda

"De cijfers uit deze Bouwenquête tonen dat de sector vandaag voorzichtig is, maar ook dat de fundamenten voor toekomstige groei aanwezig zijn", besluiten Leten en Slaets. "Limburg heeft de ambitie om zijn economie de komende jaren structureel met gemiddeld 2% per jaar te laten groeien. Zonder een sterke bouwsector is dat onmogelijk. Woningen, bedrijventerreinen, wegen, energie-infrastructuur, scholen en zorgvoorzieningen vormen letterlijk de basis waarop onze economie verder kan groeien. Daarom moeten we vandaag investeren in een bouwsector die productiever, innovatiever en duurzamer wordt. Dat is geen investering in één sector, maar in de toekomst van heel Limburg."

Ook Veronique Houben, CEO van Houben NV, hoofdaannemer van het vernieuwde oefencomplex van KRC Genk, onderschrijft die visie. "De overheid kan de bouwsector op meerdere fronten de nodige zuurstof geven. Aan de vraagzijde kan ze investeringen stimuleren door voluit te kiezen voor een permanent btw-tarief van 6% voor sloop en heropbouw. Aan de aanbodzijde is het essentieel om rechtszekerheid te creëren en de doorlooptijden van vergunningsprocedures aanzienlijk te verkorten. Als ondernemers hebben we nood aan duidelijke en voorspelbare regels, zodat projecten niet onnodig vertraging oplopen. Daarnaast heeft de overheid ook zelf een belangrijke verantwoordelijkheid door te blijven investeren in de bouw en renovatie van publieke gebouwen en infrastructuur. Die combinatie van maatregelen geeft onze sector opnieuw vertrouwen en creëert ruimte om te blijven investeren en groeien."

Lees ook het artikel in Het Belang van Limburg
Lees ook het artikel in Het Nieuwsblad
Bekijk ook de reportage op TVL
Lees ook het artikel op VRT NWS